lukasz@sieradz-praga.pl
tel. 696-458-972

dr. Aleksander Murzynowski

Zobacz także: Rachunek dr. Murzynowskiego
Zobacz także: Dokument posesji dr. Murzynowskiego…
 

Sieradz, 31 grudnia 2017

Aleksander Murzynowski 1Dr Aleksander Murzynowski ur. 31 Maja 1847 r. w Szostakach w guberni Siedleckiej, zm. 24.01.1922 w Sieradzu. Pochodził z rodziny szlacheckiej. Pieczętował się jednym z najstarszych herbów, herbem Ogoṅczyk7

Kształcił się w Gimnazjum Lubelskim, gdzie zastał go wybuch Powstania Styczniowego. Jako 16-letni uczeń wstąpił do Partii Powstańczej (prawdopodobnie Oddział Dionizego Czachowskiego) i w jednej z potyczek dostał się do niewoli. Szczęśliwy przypadek sprawił, że uwolniony został z więzienia za pośrednictwem żony rosyjskiego gubernatora – Pileckiej, której był siostrzeńcem. Po ukończeniu gimnazjum wstąpił na Wydział Medyczny ówczesnej Szkoły Głównej w Warszawie, i po jej rozwiązaniu kontynuował studia na Rosyjskim Uniwersytecie w Warszawie8, kończąc je w 1873 r. Obrał sobie jako specjalność chirurgię i w tej gałęzi medycyny doszedł do znacznej doskonałości a jego profesor, Dr Polykarp Gisztoft, nazywał go swoją prawą ręką. W 1875 r. ożenił się w Warszawie z Filipiną Szymaṅską (córką burmistrza Radomia). Mieszkali na Warszawskiej Starówce i mieli pięcioro dzieci : Łucję, Kazimierę. Janinę Walerię i Ezechiela..  Po pewnym czasie dr Murzynowski opuścił Warszawę i podjął pracę na stanowisku ordynatora szpitala św. Władysława w Opocznie.

W 1882 r. przeniósł się do Sieradza, gdzie został naczelnym lekarzem w szpitalu św. Józefa (w dzisiejszym Wojewódzkim Szpitalu Opieki Długoterminowej i Hospicyjnej przy ul. Nenckiego) i jednocześnie lekarzem więziennym.

Aleksander Murzynowski poczuwał się do obowiązku pracy społecznej dla środowiska, w którym przyszło mu żyć i pracować. Roztoczył opiekę na chórem „Lutnia”, przy którym zorganizował zespół teatralny i sam w nim występował. W 1862 r. napisał komedię Było to pod Wagram, którą wystawiano w Sieradzu kilkanaście razy. W istniejącej przy teatrze bibliotece zgromadził kilkaset wartościowych książek i nut. Powołał do życia bardzo potrzebne Towarzystwo Kredytowe Wzajemnej Pomocy „Dźwignia”.

W latach osiemdziesiątych XIX w. podjął myśl utworzenia w Sieradzu Towarzystwa Wioślarskiego. Z jego inicjatywy w 1898 r. zbudowano na palach nad Wartą drewnianą przystań wodną, w której w noc Kupały przy śpiewie „Lutni” Sieradzanie uroczyście obchodzili tradycyjne „sobótki”. To tutaj właśnie A. Murzynowski przyjmował swego przyjaciela Stefana Szolc-Rogozińskiego z Kalisza – podróżnika i odkrywcę Kamerunu9, aby uczcić jego sukces.

Przystań
Przystań nad rz. Warta w Sieradzu zbudowana z inicjatywy dr A. Murzynowskiego

Był również członkiem zarządu utworzonego w 1902 r. Sieradzkiego Towarzystwa Muzycznego. 28 VII 1906 wybrano go też do zarządu sieradzkiego koła Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W latach 1898-1904 A. Murzynowski był naczelnikiem straży pożarnej. Powołał do życia wówczas bardzo popularną  w mieście orkiestrę dętą, która nieprzerwanie funkcjonuje do dziś, co jest ewenementem w skali całego kraju.

W 1897 r. A. Murzynowski otrzymał od gubernatora kaliskiego Michała Dragana zezwolenie na założenie orkiestry strażackiej.  Już w roku następnym z własnej kiesy wyłożył  831 rubli 35 kop. na zakup 14 instrumentów dętych, które sprowadził z Warszawy ze słynnej warszawskiej firmy Kruszewskiego. Ofiarność oraz poczucie społecznego obowiązku doktora przejawiało się również w tym, że sprowadził z zakładu opiekuńczego w Warszawie 12 chłopców w wieku od 10 do12 lat. Utrzymywał ich i opłacał pobieraną przez nich naukę rzemiosła u miejscowych majstrów pod warunkiem jednak, że będą należeli do orkiestry strażackiej. Sam Murzynowski świetnie grał na wiolonczeli a jego córka Waleria akompaniowała mu na fortepianie, który wielokrotnie był przenoszony do sali teatralnej celem uświetnienia odbywających się tam uroczystości.

W 1898 r. Dr Murzynowski założył kasę emerytalną Orkiestry w celu ulżenia trudnej sytuacji materialnej jej emerytowanym członkom.

Aleksander Murzynowski mieszkał w domu przy ul. Warszawskiej 14. Dom graniczył z Teatrem do tego stopnia, że obydwa budynki były ze sobą połączone.

001
Aleksander Murzynowski przed swoim domem przy ulicy Warszawskiej 14. Zdjęcie pochodzi z roku 1914

W jego mieszkaniu znajdowały się zabytkowe cenne obrazy, bogaty księgozbiór w postaci książek, albumów, prac naukowych, nut, map i encyklopedii, w większości w skórzanej, eleganckiej oprawie, zabytki archeologiczne oraz niezwykle cenna kolekcja numizmatów licząca 3.000 monet i uznana przez fachowców za drugą najbardziej liczącą się w Polsce.

Był właścicielem dużego ogrodu o pow. 14.000 m kw. z drzewami owocowymi, krzewami, stawem rybnym i pasieką. W tymże ogrodzie Dr Murzynowski kazał usypać kurhan w rodzaju słowiańskiego stołbu. Ogród ten należy obecnie do zakonu Sióstr Urszulanek.

002
Fragment domu i ogrodu przy ul. Warszawskiej 14. Obecnie własność Sióstr Urszulanek, arch. Zbigniewa Kowalskiego

Zawierucha wojenna i z rozkazu władzy carskiej ewakuacja do Rosji jako lekarza wojskowego sprawiły, że Dr Murzynowski został zmobilizowany 1 Kwietnia 1915 r.  do armii carskiej na Kaukazie (miasto Miedwieżeńsk, gubernia stawropolska – obecnie Kujbyszew). Przebywał tam kilka lat wraz z całą rodziną. Tam właśnie zmarła i tam jest pochowana jego ukochana żona Filipina Szymaṅska.

W tym czasie w jego mieszkaniu stacjonowało wojsko niemieckie. Niemcy zrabowali cenne mahoniowe szafy biblioteczne wynosząc je do kasyna oficerskiego, a książki palili na stosie na podwórzu. Nie były łatwopalne więc, aby się ich pozbyć były topione w Warcie. Lekarskie natomiast książki, które znajdowały się w Powiatowym Szpitalu Sieradzkim z darowizny córki doktora Walerii Murzynowskiej – cenne z punktu widzenia historii lekarskiej – po wyzwoleniu około roku 1950 INTENDENT niejaki ob .D. w wyniku nadgorliwości służbowej wywiózł je samochodami na stację kolejową z przeznaczeniem na przemiał w papierni. Tylko niewiele  książek i zbiorów muzealnych po doktorze Murzynowskim się uratowało. Zaopiekował się nimi Rudolf Erwin Weinert i przekazał je pod  opiekę Sióstr Urszulanek.

W wolnej Polsce A. Murzynowski przywdział mundur weterana – powstańca z 1863 r. Nosił mundur czarny ze złotym kołnierzem i białą czapkę z galonem oraz rozłożystą brodę, która mu dodawała wiele powagi. Za swoje zasługi zawodowe i społeczne oraz jako lekarz powiatowy, będący członkiem komisji poborowej wojska, dr Murzynowski został odznaczony w 1896 r. Medalem Srebrnym przez cara Aleksandra III. Następnie w 1897 r. Orderem Św. Anny III stopnia za wysługę lat. W Styczniu 1889 r. otrzymał Order Św. Stanisława II stopnia za wieloletnie pełnienie funkcji lekarza więziennego w Sieradzu.                                                                                                                                                     

W roku 1883 przechodził poprzez szczeble różnych stanowisk związanych z tytułem Radcy Tytularnego. W 1885 r. otrzymał godność Asesora a rok 1886 przyniósł mu tytuł Radcy Dworu. Natomiast. 1 Września 1888 r.doszedł do rangi Radcy Kolegialnego. Dr Murzynowski jako zdolny i wszechstronnie wykształcony lekarz cieszył się ogromnym wzięciem i zaufaniem chorych jak również całego społeczeństwa Sieradza.

Po śmierci dr Aleksandra Murzynowskiego ostatnimi sukcesorkami zostały jego córki : Janina z Murzynowskich Raczyṅska (żona hr. Jana Raczyṅskiego z Radomska), której jedyny syn Zdzisław zginął w Katyniu oraz   Waleria Murzynowska – osoba, która odebrała staranne wykształcenie muzyczne. Ukończyła z wyróżnieniem Konserwatorium w Warszawie w klasie fortepianu Ignacego Paderewskiego.

Po śmierci Walerii w 1963 r. zgodnie z Jej oraz większości pozostałej rodziny Dr Murzynowskiego życzeniem, majątek przy ul. Warszawskiej przeszedł w ręce Sióstr Urszulanek.

Dopisek Pana Zbigniewa Kowalskiego:

Tak się złożyło, że przez wiele lat byłem wraz z moimi rodzicami bliskimi sąsiadami pani Murzynowskiej mieszkając w jej domu przy ulicy Warszawskiej 14. Jako nastoletni chłopiec byłem zapraszany na pięterko do saloniku, gdzie stanowiłem jej jednoosobowa widownię podczas jej gry na pianinie. Nie do końca może rozumiałem muzykę, która grała, ale to nie miało chyba większego znaczenia. Była osobą samotną w podeszłym wieku, ale niezmiennie starannie ubraną w stylu swojej epoki ze starannie upiętymi włosami. We względu na wiek prosiła mnie często o pomoc w odprowadzaniu do klasztoru. Na koniec każdego spotkania byłem obdarowywany cukierkami.

 

***

Źródła:
1.„Leksykon miasta Sieradza”, praca zbiorowa pod red. prof. Stanisława Tadeusza Olejnika. 
2. “Raptularz Sieradzki” 1136 – 1986, wydawca Towarzystwo Przyjaciół Sieradza, Sieradz 1990
3. “Doktor Aleksander Murzynowski – lekarz, powstaniec  z 1863 roku i numizmatyk sieradzki” Mieczysław Apoloniusz Krawczyński. Broszura wydana Sieradz 1984
4. Mowa wygłoszona w dniu 28 Stycznia 1922 r. przy trumnie Dra Aleksandra Murzynowskiego przez Księdza Prałata Mikołajewskiego w Sieradzu – Ze zbiorów Mieczysława Krawczyńskiego z Sieradza.
5.Red. Jan Pietrzak – Artykuł “To on założył naszą orkiestrę”, artykuł red. Jana Pietrzaka z gazety “Nad Wartą”  Nr. 53 11 Stycznia 2013                                                                                                                                         
6.Materiały wydawane przez Muzeum Okręgowe w Sieradzu. 
7.http://www.genealogia.okiem.pl/glossary/glossary.php?word=ogo%C5%84czyk           
8.https://www.uw.edu.pl/uniwersytet/historia
9.http://www.info.kalisz.pl/biograf/rogozins.htm