lukasz@sieradz-praga.pl
tel. 696-458-972

Wieża ciśnień

Strona2Zapraszam wszystkich do zapoznania się z historią wieży ciśnień, usytuowanej w obrębie dworca PKP w Sieradzu. Historię tego ciekawego obiektu przedstawił na łamach kwartalnika „ Na Sieradzkich Szlakach” w 2007 roku sieradzanin, pan Kazimierz Kasperczak. Ze smutkiem przyjąłem wiadomość o śmierci pana Kazimierza w listopadzie 2011 roku. Łączyła nas znajomość i miłość do naszego miasta, o czym niebawem napiszę więcej w specjalnej zakładce.

Dziękuję panu Janowi Erencowi za przesłanie mi swoich wspomnień związanych z  tamtym obiektem. Dziękuję za archiwalne zdjęcia panu Andrzejowi Ruszkowskiemu. Zarazem wyrażam swoją wdzięczność wszystkim, którzy dzielą się informacjami dotyczącymi naszego miasta z innymi. Ze swej strony zapraszam do obejrzenia 14 fotografii, które wykonałem 17 września 2011 roku.

Smutne jest to, że władze miasta zapomniały o tym obiekcie, który popada w ruinę i zapomnienie, a przecież jest to obiekt z czasów II wojny światowej i mieszkańcy, w tym również młodzież, powinni o nim wiedzieć.. Czy tak trudno jest to miejsce odgrodzić, uporządkować, zamieścić tablicę informacyjną?  Wierzę, że znajdą się środowiska i osoby, które zadbają o to miejsce. „Sieradz – gościnny dla rozwoju”. Taki napis czytamy na folderach, podczas akcji promocyjnych itp., ale niechaj ten Sieradz nie zapomina również o własnej historii!

 Łukasz Piotrowski

***

Wspomnienia sieradzanina, pana Jana Erenca

Sieradz1939 _miniW sprawie kolejowej wieży ciśnień w Sieradzu. W nr 4/2007 kwartalnika „Na Sieradzkich Szlakach” w dziale Zabytki ukazał się artykuł pana Kazimierza Kasperczaka na temat wieży ciśnień, znajdującej się w obrębie stacji kolejowej. Autor wspomniał też o pierwszej wieży, wzniesionej tuż przed otwarciem Kolei Warszawsko-Kaliskiej. W pamięci mam obraz zbombardowanej we wrześniu 1939 roku przez Niemców wieży, a właściwie tylko pozostałej jej dolnej części. Okupanci, wznosząc w 1941 roku wieżę na miejscu zbombardowanej, zadbali o umieszczenie na niej symbolu swego panowania, a naszego zniewolenia. Nad wejściem do wieży od strony torów kolejowych, wysoko w głowicy, pod trzema oknami, wmurowali rzeźbę niemieckiego orła.
Pracowników kolei, i nie tylko ich, raził widocznie ten znienawidzony symbol, toteż zaraz wiosną 1945 roku niezwłocznie przystąpili do jego usunięcia.

Stacja PKP_miniByłem w grupie dzieci świadkiem wykuwania tego niemieckiego symbolu i bardzo chciałem zobaczyć moment jego spadania z wysokości. Zabrakło nam jednak cierpliwości czekania na ukończenie prac na górze. Przyszliśmy już po fakcie, oczywiście żałując, że ominął nas moment spadania orła z dużej wysokości, ale ucieszyło to, że już leży na ziemi i w pohańbieniu.
Blok – wykonany chyba z piaskowca o wymiarach około 100 cm na 120 cm i grubości ok 40 cm – leżał zagłębiony w gruncie dość znacznie. Nie wiem, co się stało z tą usuniętą ze ściany wieży ciśnień rzeźbą. Być może niemiecki orzeł został zasypany w miejscu upadku, czego bym nie wykluczał. Po przeczytaniu artykułu składam to świadectwo jako przyczynek do historii jednego z sieradzkich zabytków z czasów wojny i okupacji hitlerowskiej.

Strona3Władysław Potakowski z żoną i wnukiem na tle wieży ciśnień

Jan Erenc

 

Kolejowa wieża ciśnień w Sieradzu

(„Na Sieradzkich Szlakach” 4/2007)

Kazimierz Kasperczak

Kazimierz KasperczakKażda większa stacja kolejowa posiadała charakterystyczną wieżę wodną – wieżę ciśnień, która była dominującą budowlą w obrębie stacji, a często również miasta. Budowano je od początku powstania kolei, o różnym kształcie i wysokości, niekiedy były bardzo ciekawe pod względem architektonicznym.Wieża ciśnień to budowla o charakterze technicznym. Umieszczony w jej górnej części zbiornik gromadzi wodę po to, aby uzyskać możliwość dużego chwilowego jej poboru. Dzięki temu można utrzymywać mniejsze i tańsze silniki pomp, mogą też pracować w innym czasie niż zapotrzebowanie na wodę.

W Sieradzu pierwszą wieżę ciśnień wzniesiono tuż przed otwarciem Kolei Warszawsko-Kaliskiej w 1902 roku. Wieża ta, w wyglądzie podobna do istniejącej jeszcze wieży na stacji PKP w Łasku, została zniszczona przez wojska niemieckie w dniu 3 września 1939. W czasie nalotu zbombardowano pociąg z ewakuującą się ludnością z Ostrowa Wielkopolskiego. Zginęło wówczas około 50 osób, które pochowano na miejscowym cmentarzu katolickim

Drugą wieżę, istniejącą do dzisiaj, wznieśli Niemcy w 1941 roku, planując atak na Związek Sowiecki. Zwiększano wtedy ruch pociągów na tej trasie. Wzniesiono nowe ujęcie wody i budynek pompowni, równolegle do ulicy Mickiewicza (od strony terenów wojskowych) do wieży ciśnień. Zgromadzona w dużym zbiorniku woda była (grawitacyjnie) doprowadzona do żurawi wodnych, służących do napełniania tendrów parowozów. Bardzo podobne wieże, różniące się kilkoma detalami, postawiono na stacjach w Kaliszu i Pleszewie.

Po zelektryfikowaniu linii kolejowej z Łodzi do Ostrowa Wielkopolskiego (1975) powoli znikały z torów parowozy i woda do nich stała się zbędna. W pierwszym kwartale 1977 roku zaprzestano czerpać wodę i gromadzić ją w wieży ciśnień. W późniejszych latach zdemontowano żurawie wodne.

Strona1Wieża ciśnień w Sieradzu zbudowana jest w kształcie ośmiokątnej kolumny z wysuniętymi filarami w narożnikach. Do budowy użyto cegły pełnej, ciemnoczerwonej, spoinowanej zaprawą cementową. Dach został pokryty dachówką. Rozpiętość między ścianami wewnątrz wynosi 7,62 metra. Wysokość całkowita około 32 metry. W każdym boku wieży jest sześć wąskich okien, pionowo rozmieszczonych (na ścianie północnej – pięć ) oraz po trzy wąskie okna rozmieszczone poziomo w każdej ścianie głowicy. Od strony wschodniej na ścianie głowicy jest zachowany wodowskaz. Wejście do wieży usytuowano od strony peronów (od północy). Na parterze został zbudowany duży piec węglowy, służący do ogrzewania, jeśli temperatura spadała poniżej -10°C. Pośrodku prawie owalnego pomieszczenia poprowadzono pionowo rury doprowadzające wodę, rozprowadzające oraz przelewowe. Po lewej stronie od wejścia, na ścianie, znajduje się stary, hermetyczny telefon oraz fragment starej instalacji elektrycznej. Nieco dalej jest stół warsztatowy i podręczny skład węgla.

Po prawej stronie od wejścia znajdują się żelbetonowe schody, wijące się aż do kondygnacji zbiornika. I kondygnacja na wysokości ok. 6 m jest pusta, tylko środkiem poprowadzone są rury. II kondygnacja na wysokości ok. 11 m również jest pusta. III kondygnację na wysokości ok. 16 m częściowo wypełnia zbiornik stalowy na wodę pitną. Zbiornik ten, zbudowany w latach 50. XX wieku, ma pojemność ok. 60m3 i napełniany jest z podziemnego ujęcia wody, znajdującego się przed budynkiem stacji PKP. Wodę z niego rozprowadza się do budynków stacyjnych i znajdujących się obok budynków mieszkalnych. Na kondygnacji tej widoczne są potężne żelbetonowe podciągi podzbiornikowe. IV kondygnacja na wysokości ok. 20 m mieści żelbetonowy zbiornik główny w kształcie walca o średnicy ok. 6 m i wysokości ok. 6,4 m, o pojemności 180 metrów sześciennych.

Z tej kondygnacji możliwe jest wejście, po stalowej drabinie, na pomost okalający zbiornik wody, służący do celów eksploatacyjnych. Pomost na 25 m wysokości wieży zbudowany jest z desek wspartych na stalowej konstrukcji. Z pomostu można zobaczyć całe miasto przez każde z dwudziestu czterech okien umieszczonych w głowicy wieży. Wieża ciśnień jest zachowana w bardzo dobrym stanie technicznym, wymaga jedynie zaszklenia kilku okien.
W czerwcu 2007 roku 20-osobowa grupa działaczy i sympatyków PTTK zwiedziła opisany wyżej obiekt. Było to pierwsze turystyczne wejście na wieżę.

Kazimierz Kasperczak

 

Zdjęcia wykonałem 17 września 2011 roku

DSC_2681

DSC_2688

DSC_2778

DSC_2785

DSC_2799

DSC_2805

DSC_2815

DSC_2816

DSC_2824

DSC_2825

DSC_2827 DSC_2831

DSC_2832

DSC_2833