lukasz@sieradz-praga.pl
tel. 696-458-972

Park Etnograficzny w Sieradzu

Sieradzki Park Etnograficzny położony jest przy ul. Grodzkiej 1, między Żegliną a Zalewem Paradzionką, w pobliżu „Wzgórza Zamkowego”. Idea powstania parku etnograficznego zrodziła się w latach 60-tych z inicjatywy ówczesnej Dyrektorki Muzeum pani Zofii Neymanowej. Pierwszym obiektem, jaki zrekonstruowano na terenie SPE był Dom Tkacza pochodzący ze Zgierza. Następnie, na terenie parku etnograficznego zrekonstruowano zagrodę Szczepana Muchy – rzeźbiarza ze wsi Szale. Zagroda ta pochodząca z przełomu lat 50 – 60-tych XX wieku znalazła swe miejsce w parku, ze względu na swe walory artystyczne. We wnętrzu domu, pracowni oraz ogrodzie znajduje się bogata kolekcja prac artysty z lat 1972-83. Na uwagę zasługuje zagroda z przełomu XIX i XX wieku, zrekonstruowana na bazie obiektów pochodzących z różnych miejscowości, z zachowaniem układu typowego dla wsi sieradzkiej.

W jej skład wchodzą:
– chałupa szeroko frontowa z Sieradza – Męki z 2 poł. XIX wieku,
– stodoła z Rudy pochodząca z początku XX wieku,
– budynek inwentarsko – gospodarczy pochodzący ze wsi Wiertelaki z przełomu XIX w,
– sołek drewniany – „kumora” z około 1810 r. pochodzący z Brąszewic Zabrodzia. Kolejnym elementem architektonicznym, który znajduje się na terenie SPE jest wiata ekspozycyjna, w której prezentowane są narzędzia rolnicze.

***

„Już na pierwszy rzut oka widać, że nie są to rzeźby przyjazne człowiekowi. Bo też i powstały z goryczy, poczucia krzywdy, niechęci do sąsiadów. Ustawiał je przed domem, czarne postacie z mocno zaznaczonymi białkami oczu” napisał Aleksander Jackowski o twórczości Szczepana Muchy w 2002 roku. Ten, żyjący w latach 1908 – 1983, artysta rzeźbił w jednym kawałku drewna figury ludzi i diabłów. Gotowe rzeźby pokostował i pokrywał czarna bejca. Jedynie oczy malował biała farba przez co stawały się wyraziste, a postaci pełne ekspresji. Część z nich była podpisana: łajdak, szpicel, drań. Ustawiał je wokół swojego domu, znajdującego się we wsi Szale pod Sieradzem. Była to zemsta za oskarżenie go o kradzież lub kłusownictwo oraz uwięzienie na pół roku. Po powrocie z więzienia do domu poświecił się sztuce – rzeźbiarstwu. Jego twórczość została doceniona przez znawców sztuki naiwnej w latach 70. XX wieku. Wówczas Szczepan Mucha był laureatem wielu nagród, a dziś jego rzezy znajdują się w państwowych i prywatnych kolekcjach.

Rzeźby Szczepana Muchy znajdują się również w zbiorach Muzeum Okręgowego w Sieradzu, natomiast na teren Sieradzkiego Parku Etnograficznego przeniesiono jego dom. Co prawda zagroda pochodzi z przełomu lat 50. i 60. XX wieku, ale o jej wartości świadczą wkomponowane w nią prace artysty. I tak, we wnętrzu domu, pracowni oraz ogrodzie możemy podziwiać liczne rzeźby z lat 1972 – 1983.

Sieradzki Park Etnograficzny, oprócz domu i rzeźb Szczepana Muchy, prezentuje również kilka innych interesujących obiektów. Ekspozycja jest niewielka, ale ze względu na prezentowane zbiory oraz przede wszystkim pełną poświecenia działalność pracowników działu etnograficznego Muzeum Okręgowego – ma niezwykłą wartość etnograficzną.

Pierwszym obiektem w parku etnograficznym była, przeniesiona w latach 60. XX wieku, a wybudowana w pierwszej połowie XIX wieku, chałupa ze Zgierza, zwana Domem Tkacza. Budynek ten został zaadaptowany do celów muzealniczych za sprawą Zofii Neymanowej, która kierowała sieradzkim muzeum w latach 1948-1976. Dom tkacza jest szerokofrontowy. Jego ściany charakteryzuje konstrukcja sumikowo-latkowa. W budynku mieszczą się pomieszczenia biurowe zagospodarowane przez pracowników Sieradzkiego Parku Etnograficznego.

Warto zajrzeć do zrekonstruowanej zagrody, w której skład wchodzą co prawda obiekty z różnych miejscowości, ale odtwarzają one charakterystyczny dla ziemi sieradzkiej układ budynków. I tak, znajdziemy tu: chałupę szerokofrontową z Sieradza-Meki (z II polowy XIX wieku). Ma ona ściany zbudowane w konstrukcji zrębowej i sumikowo-latkowej oraz czterospadowy, krokwiowy dach kryty strzecha. We wnętrzu zaś oczom zwiedzających ukaże się zrekonstruowane wnętrze mieszkalne z tego samego okresu co dom oraz rozłożony, gotowy do pracy warsztat tkacki. Jest tu również stodoła ze wsi Ruda, wybudowana na początku XX wieku, a także obórka z wozownią czyli budynek inwentarsko-gospodarczy z przełomu XIX i XX wieku, pochodzący ze wsi Wiertelaki oraz spichlerz drewniany z Brąszewic Zabrodzia – zwany tu kumorą, wybudowany prawdopodobnie w 1810 roku.

Muzeum Okręgowe w Sieradzu we współpracy z Powiatowym Ośrodkiem Kultury realizuje program „Krzesiwo”. Jego celem jest ochrona oraz wspieranie rozwoju dziedzictwa kulturowego ziemi sieradzkiej. Region sieradzki leży na pograniczu wielkich makroregionów Polski: Wielkopolski, Mazowsza, Śląska i Małopolski, a mimo to zachował swoją odrębność. Zaangażowani do programu twórcy i artyści ludowi starają się o niej opowiadać i dzięki temu ożywić, niestety zanikające elementy kultury ludowej, takie jak: gwara, zwyczaje i obrzędy, muzyka, pieśni, sztuka. Od 1996 roku odbyło się już ponad 1000 warsztatów, w trakcie których uczono rękodzieła, tańców i pieśni.

Sieradzkie muzeum organizuje także ciekawe festiwale i pokazy. Odbywają się one w budynku Muzeum przy ulicy Dominikańskiej 2 oraz na terenie parku etnograficznego, zlokalizowanego przy ulicy Grodzkiej 1. Warto wiec przyjechać na cykliczne imprezy, takie jak: „Wiosna na ludowo” – prezentująca działalność kulturalna powiatu sieradzkiego, „Spotkania folklorystyczne Polski centralnej”, czy „Artystyczna jesień w skansenie”.

Muzeum Okręgowe w Sieradzu i Sieradzki Park Etnograficzny, a także organizowane w nich imprezy są dobrym powodem do wizyty w tym jednym z najstarszych miast Polski.

Aleksandra Wiklak
skanseny.net